Z Dziejów Uwłaszczania I Modernizacji Prus Prusy - Bogdan Wachowiak - książka wyd. 1998

Opis

"Decyzją kongresu wiedeńskiego, mającego w perspektywie także duże znaczenie ekonomiczne dla nadmorskich prowincji pruskich, było powołanie Związku Niemieckiego, w którym stopniowo kierowniczą rolę odgrywać zaczęły Prusy. Proces jednoczenia ekonomicznego ziem niemieckich, zapoczątkowany pruską ustawą celną z 1818 r., wprowadzającą system wolnego handlu oraz ogłoszonym w 1821 r., a znoszącym prawa składu i komory celne aktem wolności żeglugi po Łabie, wkroczył w decydujące stadium po utworzeniu w 1834 r. Niemieckiego Związku Celnego. Zniesienie przeszkód  hamujących żeglugę po Łabie oraz liberalna polityka handlowa i celna spowodowały ożywienie wymiany między obszarami dorzecza Odry i Łaby a portem hamburskim. Stało się to przedmiotem skarg kupiectwa pomorskiego, przede wszystkim Szczecina, ale i Gdańska, na konkurencyjną działalność kupiectwa hamburskiego, ułatwioną utrzymywaniem się przez cały okres ceł sundzkich. Odnotować należy, że z krytycznym stosunkiem kupiectwa pruskich miast portowych spotkał się też narastający od końca lat trzydziestych XIX w. protekcjonalizm państwa w życiu gospodarczym. Znalazło to wyraz nie tylko w memoriałach  i publicystyce, ale również w powstaniu pod koniec lat czterdziestych w Królewcu, Gdańsku, Elblągu i Kłajpedzie stowarzyszeń wolnego handlu [...]"