Jeniectwo wojenne Polaków w Rosji w latach 1503 - 1918 - Mieczysław Wieliczko - książka historyczna wyd. 1998

Opis

Temat tak precyzowany wymaga, szczególnie na wstępie, analizy semantycznej pojęcia ,jeniectwo",jako pochodnego i uogólnionego do liczby mnogiej pojęcia Jeniec", analizy, w której ten termin jako pierwotny najpierw przyciąga uwagę. "Jeniec" należy do słownictwa staropolskiego i oznaczał, co zgodnie odnotowują słowniki języka polskiego, "[...] który jest jętym" u Samuela Bogumiła Lindego, albo to "człowiek wzięty do niewoli w czasie wojny niewolnik", jak odnotowuje nowszy Witolda Doroszewskiego1. Wspomnijmy tu jeszcze piękną wykładnię dawnej polszczyzny w jej słowniku autorstwa Stefana Reczka, że Jęcstwo,jeństwo,jętstwo", to "niewola", a najstarszy, Jeniec, braniec, imaniec, pojmaniec" tworzy zbiorowe formy Jeństwo, połon, zagnanie"2.1 konkluzja: mimo upływu kilku stuleci treści tych pojęć zdają się być nieodmienne, zrozumiałe, jakby wyjęte z obiegowej polszczyzny schyłku XX wieku. Nieoceniony Linde przy polskim terminie przydał jeszcze porównawczy rosyjski i wymienia w formie pojedynczej odpowiednik .

Jeńca", że jest to "plennik, połonienik, wojennoplennik, kołodnik", zaś współczesne słowniki języka rosyjskiego podają terminy: "plennik, plennyj, wojennoplennyj"3, czyli w obydwu językach strona semantyczna pojęcia zdaje się zachowywać formę przedmiotową w sposób trwały i jednoznaczny. Strona semiotyczna pojęcia ulega natomiast zasadniczej zmianie, ale tę kwestię odłożyć trzeba do innego nieco wątku rozważań. Warto jeszcze dodać jedno spostrzeżenie: w języku niemieckim, także serbskim i węgierskim, pojęcia Jeńca" i Jeniectwa" wykazują analogiczną "historyczną" niezmienność - trwałość. A więc strona podmiotowa pojęcia - określone położenie człowieka lub grupy ludzkiej, nazwijmy to "zniewoleniem" - bez względu na jego etymologię w danym języku (w powołanym przykładzie