Komuniści Wspomnienia o Komunistycznej Partii Polski - Leonard Borkowicz - książka historyczna wyd. 1969

Opis

Utworzona w 1918 roku Komunistyczna Partia Robotnicza Polski była wrogo nastawiona do II Rzeczpospolitej. Jednym z powodów tego stanu rzeczy, było silne uzależnienie polskiej kompartii od Kominternu. Wielu członków KPP prowadziło działalność agenturalną na rzecz Związku Sowieckiego. Polscy komuniści prowadzili też działalność mającą na celu destabilizację państwa, oraz oderwanie części jego terytorium. Efekty ich starań były jednak niewielkie, ponieważ KPP od samego początku była pod obserwacją polskich służb. 16 sierpnia 1938 roku Komunistyczna Partia Polski została rozwiązana. Jedną z przyczyn tej decyzji mógł być konflikt między Stalinem a kierownictwem KPRP, oraz żydowskie pochodzenie części działaczy i ich rzekoma oraz prawdziwa działalność agenturalna. Czystka w KPP była także skorelowana z czystką w partii bolszewickiej. KPP znalazła się pod obserwacją władz Kominternu już w 1929 roku. W następnych latach nastąpiły aresztowania jej działaczy. Wśród nich znaleźli się także polscy literaci o komunistycznych poglądach. Aresztowania KPP-owców osiągnęły swoje apogeum w 1937 roku, kiedy aresztowano czołowych działaczy partii. Po likwidacji kompartii, władze Kominternu zaczęły rozwiązywać jej struktury za granicą.

Rozwiązanie KPP zastało komunistów w najróżniejszych miejscach. Wielu spośród nich odczuwało w tym okresie dezorientację oraz strach o swoich najbliższych. Niektórzy nawet traktowali spływające informację jako prowokację lub tragiczną pomyłkę. Inni postanowili podporządkować się uchwale. Działacze partii byli zszokowani jej rozwiązaniem, a część z nich nie przyjmowała tego faktu do wiadomości. Niektórzy postanowili jednak kontynuować swoją działalność w nowych warunkach. W szczególnie trudnej sytuacji znaleźli się komuniści przebywający w Hiszpanii oraz w ZSRS. Polscy komuniści dopatrywali się przyczyn likwidacji partii w nielojalności części działaczy wobec Stalina, oraz rzekomej agenturalnej działalności kierownictwa KPP. Niektórzy wiązali likwidację partii z zawarciem paktu Ribbentrop-Mołotow, oraz patologiczną osobowością sowieckiego dyktatora.

Traumy likwidacji KPP szczególnie doświadczyli członkowie rodzin polskich komunistów. Część spośród nich doświadczyło ostracyzmu i napiętnowania. Żony skazanych miały podlegać natychmiastowemu aresztowaniu. Mimo to, część z nich próbowała racjonalizować terror i żyło w przeświadczeniu, że ich najbliżsi ciągle żyją. Po likwidacji partii członkowie rodzin znaleźli się w bardzo ciężkiej sytuacji. Dzieci „zdrajców ojczyzny” umieszczano w sowieckich sierocińcach, gdzie były poddawane stalinowskiej reedukacji. Często przebywały tam w ciężkich warunkach i były źle traktowane, co zostawiało niezatarty ślad w ich psychice. Represjom podlegały także żony polskich komunistów, które zazwyczaj skazywano na kilka lat pobytu w obozie. Kobietom utrudniano kontakt z dziećmi i starano się je odizolować. Dopiero dzięki interwencji Bolesława Bieruta znaczna część żon polskich komunistów odzyskała wolność. Jednak likwidacja KPP na trwałe zmieniła ich stosunek do ZSRS oraz Stalina.